نقش باکتری‌های روده در کنترل قند خون

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، در این مطالعه که توسط پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه ملی پزشکی بوگومولتس اوکراین، دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه علوم پزشکی بوشهر انجام شده، نتایج ۴۸ مطالعه منتشرشده بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ که در مجموع ۲۰۷۸ شرکت‌کننده را بررسی کرده، مورد تحلیل قرار گرفته است.

بر اساس نتایج این تحلیل، مصرف پروبیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها به‌طور متوسط باعث کاهش ۷ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر در قند خون ناشتا، کاهش انسولین ناشتا به میزان متوسط ۱.۷۲ میکرو واحد در میلی‌لیتر، کاهش ۰٫۳۴ درصدی هموگلوبین A۱c و بهبود شاخص مقاومت به انسولین شده است.

نتایج این مطالعه که در نشریه «Probiotics and Antimicrobial Proteins» منتشر شده است، نشان می‌دهد که تأثیر این مکمل‌ها در همه افراد یکسان نیست. بیشترین اثر در افرادی مشاهده شد که به دیابت نوع ۲ مبتلا بودند و در ابتدای مطالعه، سطح قند خون بالاتری (بیش از ۱۲۶ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر) داشتند.

همچنین، بررسی‌ها نشان داد افرادی که مکمل‌ها را حداقل ۱۲ هفته مصرف کرده بودند، بهبود بیشتری در برخی شاخص‌های متابولیک، به‌ویژه انسولین ناشتا و مقاومت به انسولین تجربه کردند.

یکی دیگر از یافته‌های قابل توجه این مطالعه، تفاوت میان پروبیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها بود. سین‌بیوتیک‌ها که ترکیبی از پروبیوتیک‌ها و مواد پری‌بیوتیک هستند و به رشد باکتری‌های مفید کمک می‌کنند، در برخی شاخص‌ها عملکرد بهتری نسبت به پروبیوتیک‌های معمولی نشان دادند. برای مثال، میزان کاهش قند خون ناشتا در مصرف‌کنندگان سین‌بیوتیک تقریباً دو برابر گروه دریافت‌کننده پروبیوتیک بود.

باکتری‌های روده چگونه بر قند خون اثر می‌گذارند؟

اگرچه سازوکار دقیق این اثرات هنوز به طور کامل روشن نشده است، اما پژوهشگران چند مسیر احتمالی را مطرح کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین آنها، افزایش تولید اسید‌های چرب کوتاه‌زنجیر توسط باکتری‌هایی نظیر «بافیدوباکتریوم» و «لاکتوباسیلوس»؛ باکتری‌های مفید روده است. این مواد می‌توانند حساسیت بدن به انسولین را بهبود ببخشند.

به گفته پژوهشگران این مطالعه؛ پروبیوتیک‌ها همچنین ممکن است از طریق تغییر ترکیب اسید‌های صفراوی، کاهش التهاب مزمن و تحریک ترشح برخی هورمون‌های مؤثر بر تنظیم قند خون، به بهبود وضعیت متابولیک بیماران کمک کنند.

در مورد سین‌بیوتیک‌ها نیز، مواد پری‌بیوتیک موجود در این ترکیبات می‌توانند رشد باکتری‌های مفیدی مانند گونه‌های لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتریوم را تقویت کنند؛ باکتری‌هایی که کاهش آنها پیش‌تر با اختلالات متابولیک و مقاومت به انسولین مرتبط دانسته شده بود.

با وجود نتایج امیدوارکننده، همه گروه‌های مورد مطالعه به یک اندازه از این مداخلات سود نبردند. در افراد مبتلا به پیش‌دیابت، اثر پروبیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها بر برخی شاخص‌ها، از جمله قند خون ناشتا، انسولین ناشتا و مقاومت به انسولین، از نظر آماری معنی‌دار نبود.

همچنین، پژوهشگران دریافتند که افزایش مدت زمان مصرف مکمل‌ها الزاماً به معنای افزایش اثربخشی آنها نیست. برخی تحلیل‌ها نشان دادند که رابطه مشخص و معناداری میان طول دوره مصرف و میزان بهبود شاخص‌های قند خون وجود ندارد.

اگرچه این فراتحلیل یکی از جامع‌ترین بررسی‌های انجام‌شده در زمینه پروبیوتیک‌ها و دیابت محسوب می‌شود، اما محدودیت‌هایی نیز دارد. پژوهشگران به ناهمگونی قابل توجه میان مطالعات اشاره کرده‌اند؛ مطالعاتی که از نظر نوع باکتری‌های مصرفی، دوز، مدت مداخله و ویژگی‌های شرکت‌کنندگان تفاوت‌های زیادی با یکدیگر داشتند.

با این حال، پژوهشگران نتیجه گرفته‌اند که پروبیوتیک‌ها و سین‌بیوتیک‌ها می‌توانند به عنوان راهبرد‌های کمکی در کنار درمان‌های رایج دیابت مورد توجه قرار گیرند. این رویکرد نشان می‌دهد شاید بخشی از آینده درمان بیماری‌های متابولیک، در میکروارگانیسم‌های ساکن روده انسان نیز نهفته باشد.