بازسازی شبکه عروقی با سلول‌های بنیادی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، به نقل از فیز، پژوهشگران دانشگاه دوک موفق شدند سلول‌های اندوتلیال شبکیه را از سلول‌های بنیادی انسانی تولید کنند؛ دستاوردی که می‌تواند راه را برای درمان بیماری‌های عروقی چشم و بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده شبکیه هموار کند.

در آزمایش‌های انجام‌شده، این سلول‌ها پس از تزریق به موش‌های مبتلا به بیماری‌های شبکیه، با بافت آسیب‌دیده یکپارچه شدند و به بازسازی رگ‌های خونی و احیای عملکرد شبکیه کمک کردند.

محققان همچنین نشان دادند که این سلول‌ها در شرایط آزمایشگاهی قادر به تشکیل بافت عروقی عملکردی شبکیه هستند؛ قابلیتی که می‌تواند به مدل‌سازی و مطالعه بیماری‌های مختلف چشمی کمک کند.

به گفته شارون گرچت، استاد مهندسی زیست‌پزشکی دانشگاه دوک، میلیون‌ها نفر در آمریکا به بیماری‌های عروقی شبکیه مبتلا هستند، اما شناخت ما از این بیماری‌ها همچنان محدود است و همین موضوع توسعه درمان‌های جدید را دشوار می‌کند. ما با استفاده از سلول‌های بنیادی انسانی، سلول‌هایی مشابه سلول‌های موجود در رگ‌های خونی شبکیه تولید کرده‌ایم که می‌توانند زمینه‌ساز روش‌های درمانی نوین باشند.»

شبکیه چشم، مشابه مغز، دارای مانعی خونی است که ورود و خروج موادی مانند اکسیژن، مواد مغذی، آب و داروها را به‌دقت کنترل می‌کند. این مانع اگرچه از شبکیه در برابر عوامل بیماری‌زا محافظت می‌کند، اما درمان آسیب‌های آن را نیز دشوار می‌سازد.

این ساختار از شبکه‌ای متراکم از سلول‌های اندوتلیال تشکیل شده که دیواره داخلی رگ‌های خونی را می‌سازند و با سلول‌های تخصصی دیگری مانند پری‌سیت‌ها و آستروسیت‌ها همکاری می‌کنند. از آنجا که این سلول‌ها تنها در شبکیه یافت می‌شوند، بازسازی طبیعی آنها بسیار دشوار است.

به گفته پارکر اسوین، یکی از نویسندگان پژوهش، تخریب این شبکه عروقی می‌تواند به طیف گسترده‌ای از بیماری‌های منجر به نابینایی منتهی شود. توانایی تولید این سلول‌ها از ابتدا می‌تواند ابزار ارزشمندی برای پژوهشگران و توسعه‌دهندگان درمان‌های جدید باشد.»

در حال حاضر سلول‌های اندوتلیال شبکیه از نمونه‌های بیماران استخراج و در آزمایشگاه تکثیر می‌شوند؛ فرایندی که هزینه‌بر و محدود است. به همین دلیل پژوهشگران تلاش کردند این سلول‌ها را از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی تولید کنند.

برای این منظور، محققان ابتدا سلول‌های بنیادی پرتوان القایی را به سلول‌های اندوتلیال عمومی تبدیل کردند و سپس با استفاده از ترکیبی از فاکتورهای رشد، آنها را به سلول‌های اندوتلیال اختصاصی شبکیه تغییر دادند.

آزمایش‌ها نشان داد این سلول‌ها قادرند شبکه‌های عروقی مشابه نمونه‌های طبیعی ایجاد کنند. همچنین زمانی که در معرض شرایطی مشابه رتینوپاتی دیابتی، از جمله کمبود اکسیژن و افزایش گلوکز، قرار گرفتند، رفتار آنها امکان مطالعه دقیق‌تر بیماری را فراهم کرد.

در مرحله نهایی، پژوهشگران این سلول‌ها را به موش‌هایی با رگ‌های خونی شبکیه آسیب‌دیده تزریق کردند. نتایج نشان داد سلول‌های جدید با موفقیت در بافت موجود ادغام شده و به شکل‌گیری رگ‌های خونی سالم و تقویت سد محافظ شبکیه کمک می‌کنند.